Zo maakt u uw omgeving prikkelproof

05 oktober 2018

Het prikkelen van de zintuigen is al jaren een populair middel om klanten en bezoekers te verleiden. Toch pakken teveel prikkels lang niet bij iedereen goed uit. Welkom! vroeg de Nederlandse Vereniging voor Autisme (NVA) hoe je de bezoekbeleving ook voor gevoelige mensen aangenaam kunt maken.

Albert Heijn had vorige maand een primeur. Op 25 september introduceerde de supermarkt in Sint Michielgestel, naar Engels voorbeeld, ‘prikkelarm winkelen’. Een uur lang geen kassabliepjes, fel licht, harde muziek en vakkenvullers, maar winkelen in alle rust. ‘Een verademing voor mensen met autisme, maar ook voor hooggevoelige mensen, mensen met een burn-out, angstklachten en hersenletsel’, zegt Joli Luijckx van de Nederlandse Vereniging voor Autisme.

Details waarnemen

‘Het is voor veel mensen niet voor te stellen wat prikkels bij sommige mensen teweeg kunnen brengen’, zegt ze. ‘Mensen met autisme bijvoorbeeld nemen vaak veel details waar en registreren deze állemaal. Filteren lukt niet. Dat kan overprikkeling veroorzaken. Overprikkeling gebeurt in het hoofd van mensen en kun je aan de buitenkant niet zien. Dat maakt het proces onduidelijk en vaag.’

Handhaven is topsport

Initiatieven als een prikkelarm uurtje en vooral begrip kunnen ervoor zorgen dat de bezoekbeleving voor veel meer mensen prettiger wordt, denkt Luijckx. ‘Als je bedenkt dat iemand met autisme de hele dag door waarneemt, dan is het topsport om jezelf te handhaven. Dan kan elke extra prikkel de druppel zijn, zelfs een goedbedoelde vraag. Als je je daar bewust van bent, kun je er rekening mee houden en eventuele prikkels wegnemen.’

Hoe maak je je bezoekbeleving prikkelproof?

‘De eerste stap is de omgeving in kaart brengen. Luister, ruik en kijk eens goed om je heen. Wat zijn er voor prikkels? Probeer ze waar te nemen. Zelfs in een stille ruimte waar niemand is, hoor je nog allerlei geluiden. Bedenk vervolgens dat mensen met autisme deze allemaal horen, in tegenstelling tot mensen zonder autisme. Zo is het is mij nooit opgevallen dat tl-balken geluid maken of dat de vriezers in de supermarkt zoemen, iemand met autisme hoort dat vaak wel.’

Geluid, fel licht en drukte zijn triggers

Geluid is voor veel mensen een trigger. Net als fel licht, aanrakingen en veel mensen op een kluitje. ‘Door dit soort prikkels kan het lastig zijn om te focussen op een gesprek, bijvoorbeeld met een persoon achter de balie. Kijk daarom eens kritisch naar de inrichting van de ontvangst- of wachtruimte. Maak het mogelijk dat mensen zich kunnen terugtrekken en laat mensen bijvoorbeeld wachten achter een streep voor de balie.’

Onaangepast en vreemd gedrag

Je verdiepen in autisme en prikkelgevoeligheid is een andere tip. ‘Als iemand zich vreemd, onaangepast gedraagt of niet reageert, oordelen we vaak snel, terwijl er iets heel anders aan de hand kan zijn. Goed en duidelijk communiceren kan helpen om een situatie van overprikkeling te voorkomen.’

Communicatietips

Om meer begrip te kweken heeft de NVA een autipas ontwikkeld die mensen met autisme kunnen laten zien als ze overprikkeld zijn. Op de pas staan kenmerken en communicatietips die niet alleen geschikt zijn voor politie en justitie, maar ook voor mensen in de beveiligings- en gastvrijheidsbranche. Adviezen zijn:

  • Raak iemand met autisme niet onnodig aan.
  • Leg eerst uit wat u gaat doen en ga na of u goed begrepen bent voordat u tot actie overgaat.
  • Stel simpele, eenduidige vragen.
  • Vermijd ironie en sarcasme.
  • Geef iemand extra bedenktijd om informatie goed op te nemen.
  • Bedenk dat iemand met autisme niet onbeleefd wil zijn door u niet aan te kijken.

Spreken we dezelfde taal?

‘Mensen met autisme hebben vaak een tragere verwerkingssnelheid en kunnen soms wat onbeleefd overkomen terwijl ze dat niet zo bedoelen. Voor een hostess of baliemedewerker is dat nuttige informatie’, zegt Luijckx. ‘Tip: ‘Stel geen open, maar gesloten vragen. Wees duidelijk en concreet en check of iemand je heeft begrepen. Vraag jezelf af: ‘Spreken we dezelfde taal? Begrijpen we elkaar?’

Houd rekening met elkaar

Hoewel het belangrijkste doel van de NVA is het begrip voor autisme te vergroten, is het voorkomen van té veel prikkels van belang voor veel meer doelgroepen. Mensen met een burn-out bijvoorbeeld. Luijckx: ‘Er wordt tegenwoordig veel van mensen gevraagd en steeds meer mensen lopen vast. Als we rekening met elkaar houden dan kunnen deze mensen ook meedoen.’

Manipulatie in de hospitality